Prof. Satoko Inoue jest germanistką i polonistką, zajmuje się komparatystyką literacką, bada literatury „małych ojczyzn” polsko-niemieckiego pogranicza. Przełożyła na język japoński powieść „Weiser Dawidek” Pawła Huellego.  Wykład odbędzie się w języku polskim.

Więcej o naszej Gościni:

Satoko Inoue— dr. hab., prof. Uniwersytet Kumamoto (Japonia), gdzie wykłada komparatystykę literacką na Wydziale Nauk Humanistycznych. Zajmuje się literaturą polsko-niemieckiego pogranicza, w tym polsko-niemiecką literaturą migracyjną. Stypendystka rządu polskiego (2000–2002, 2006–2007, Uniwersytet Warszawski) oraz rządu niemieckiego (2004–2006, Uniwersytet Humboldtów). Absolwentka kierunku Area Studies w Szkole Wyższej Nauk Humanistycznych i Ścisłych na Uniwersytecie Tokijskim. W latach 2010–12 pracownik naukowy Slavic-Eurasian Research Center w Sapporo (2010–12). Jej najnowsza została wydana pod tytułem „Ruchy poślizgu w narracji—literatura niemiecko-polskiego pogranicza” w Wydawnictwie Uniwersytetu Kyushu (2022). Tłumaczka „Weisera Dawidka” Pawła Huellego na język japoński (Kioto 2021).

Zapraszamy na 98. urodziny Güntera Grassa, laureata Literackiej Nagrody Nobla, honorowego obywatela Miasta Gdańska i doktora honoris causa  Uniwersytetu Gdańskiego. To pretekst i okazja przywołać imię i odczytać dzieło artysty w tak dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości.

Nieustająco szukamy ponadto odpowiedzi na pytanie, jakie znaczenie dla naszych gdańskich peregrynacji tożsamościowych ma twórczość „pisarza z Wrzeszcza”. Nie przypadkiem profesor Maria Janion określiła autora „trylogii gdańskiej” jako tego, „który odmienił artystycznie wszystko, czego się dotknął”. Literaturę traktował on bowiem także jako medium dialogu międzykulturowego i społecznego.
Chodźcie z nami!

Kalendarz wydarzeń

1/ My Gdańszczanie czyli KTO? Z jakim dziedzictwem ku przyszłości?
Rozmów o tożsamości Gdańska ciąg dalszy

Zapraszamy do kontynuacji rozmów o tożsamości gdańskiej. Kim jesteśmy jako Gdańszczanie? Z jakim dziedzictwem i dokąd zmierzamy? Jak chcemy opowiadać naszą przeszłość z myślą o przyszłości? Z jakich figur pamięci nie chcemy rezygnować w tej opowieści i dlaczego? Czego oczekujemy od polityki kulturalnej Miasta?

Po raz kolejny nadszedł moment, aby postawić te pytania, gdyż świat wokół nas zmienia się w przyspieszonym tempie. Izmy mają się znów coraz lepiej. Po Günterze Grassie odszedł kolejny nasz gdański wieszcz – Paweł Huelle. Codzienność społeczna stawia nas przed wyzwaniem zwrotu na prawo sceny politycznej. A Gdańsk znów stanowi jedną ze scen konfliktu o kształt opowieści o polskości. Czasy są więc ciekawe, a my stoimy przed wyborem: płynąć z nurtem bądź – zgodnie z ideą obywatelskiej partycypacji – próbować wpływać na jego bieg.

W rozmowie udział wezmą:
Miłosława Borzyszkowska, Dorota Karaś (moderacja), Basil Kerski, Maksymilian Kieturakis, Andrzej Stelmasiewicz,

5 XI (środa), godz. 17.30
Oliwski Ratusz Kultury (ul. Opata Jacka Rybińskiego 25)

2/ Wrzeszcz Güntera Grassa jako mikrokosmos
Literacki spacer po Wrzeszczu

„Pisarz z Wrzeszcza” (Lech Bądkowski) nie tylko wprowadził Gdańsk do literatury światowej jako kulisy uwikłania Niemców w zbrodniczy system III Rzeszy. Miasto i jej mieszkańców uczynił także protagonistą swoich opowieści – jako ofiarę, sprawcę oraz przyzwalającego na zło gapia. Ukazał Gdańsk także jako pogranicze, soczewkę relacji międzyludzkich w okresie nacjonalistycznego wzmożenia. A opowieść Grassa urosła do nośnego literackiego mitu z uniwersalnym przesłaniem, które dotarła do różnych zakątków świata.

O miejscu Wrzeszcza i Gdańska w twórczości noblisty opowie prof. UG Miłosława Borzyszkowska, prezes Stowarzyszenia Güntera Grassa w Gdańsku, oprowadzając literackim szlakiem po krainie dzieciństwa artysty.

6 XII (sobota) godz. 11.00
start: Biblioteka pod Kotem i Myszą, Dolny Wrzeszcz (ul. Lelewela 21)
zapisy: kotimysz@wbpg.org.pl 

3/ Gdańskie literackie dialogi. „Biała Rika. Żeliwne ptaki” Magdaleny Parys
Spotkanie z pisarką

Literatura to także medium dialogu i wymiany wspomnień. Nasącza przestrzeń opowieściami odpowiadając na ducha czasu (Zeigeist).
Zapraszamy na spotkanie autorskie z Gdańszczanką z Berlina. Porozmawiamy o jej autobiograficznej powieści czy też sadze rodzinnej „Biała Rika. Żeliwne ptaki” (2023) – W jaki sposób książka przepracowuje niemiecko-polskie sploty kulturowe? Jaką funkcję w tej opowieści pełni Gdańsk? Jak „Biała Rika” włącza się do literackich dialogów tożsamościowych Miasta?

Rozmowę poprowadzi dr hab. Miłosława Borzyszkowska, prof. UG

9 XII 2025 (wtorek) godz. 13.15
UG Biblioteka Główna UG

Organizatorzy i partnerzy
Uniwersytet Gdański /Instytut Filologii Germańskiej / Pracownia Badań nad Narracjami Pogranicza / Biblioteka Główna
Stowarzyszenie Güntera Grassa w Gdańsku
Oliwski Ratusz Kultury
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna

Szczegóły programu:

Kalendarium wydarzeń

1/ My Gdańszczanie czyli KTO? Z jakim dziedzictwem ku przyszłości?
Rozmów o tożsamości Gdańska ciąg dalszy

Zapraszamy do kontynuacji rozmów o tożsamości gdańskiej. Kim jesteśmy jako Gdańszczanie? Z jakim dziedzictwem i dokąd zmierzamy? Jak chcemy opowiadać naszą przeszłość z myślą o przyszłości? Z jakich figur pamięci nie chcemy rezygnować w tej opowieści i dlaczego? Czego oczekujemy od polityki kulturalnej Miasta?

Po raz kolejny nadszedł moment, aby postawić te pytania, gdyż świat wokół nas zmienia się w przyspieszonym tempie. Izmy mają się znów coraz lepiej. Po Günterze Grassie odszedł kolejny nasz gdański wieszcz – Paweł Huelle. Codzienność społeczna stawia nas przed wyzwaniem zwrotu na prawo sceny politycznej. A Gdańsk znów stanowi jedną ze scen konfliktu o kształt opowieści o polskości. Czasy są więc ciekawe, a my stoimy przed wyborem: płynąć z nurtem bądź – zgodnie z ideą obywatelskiej partycypacji – próbować wpływać na jego bieg.

W rozmowie udział wezmą:
Miłosława Borzyszkowska, Dorota Karaś (moderacja), Basil Kerski, Maksymilian Kieturakis, Andrzej Stelmasiewicz,

5 XI (środa), godz. 17.30
Oliwski Ratusz Kultury (ul. Opata Jacka Rybińskiego 25)

2/ Wrzeszcz Güntera Grassa jako mikrokosmos
Literacki spacer po Wrzeszczu

„Pisarz z Wrzeszcza” (Lech Bądkowski) nie tylko wprowadził Gdańsk do literatury światowej jako kulisy uwikłania Niemców w zbrodniczy system III Rzeszy. Miasto i jej mieszkańców uczynił także protagonistą swoich opowieści – jako ofiarę, sprawcę oraz przyzwalającego na zło gapia. Ukazał Gdańsk także jako pogranicze, soczewkę relacji międzyludzkich w okresie nacjonalistycznego wzmożenia. A opowieść Grassa urosła do nośnego literackiego mitu z uniwersalnym przesłaniem, które dotarła do różnych zakątków świata.

O miejscu Wrzeszcza i Gdańska w twórczości noblisty opowie prof. UG Miłosława Borzyszkowska, prezes Stowarzyszenia Güntera Grassa w Gdańsku, oprowadzając literackim szlakiem po krainie dzieciństwa artysty.

6 XII (sobota) godz. 11.00
start: Biblioteka pod Kotem i Myszą, Dolny Wrzeszcz (ul. Lelewela 21)
zapisy: kotimysz@wbpg.org.pl 

3/ Gdańskie literackie dialogi. „Biała Rika. Żeliwne ptaki” Magdaleny Parys
Spotkanie z pisarką

Literatura to także medium dialogu i wymiany wspomnień. Nasącza przestrzeń opowieściami odpowiadając na ducha czasu (Zeigeist).
Zapraszamy na spotkanie autorskie z Gdańszczanką z Berlina. Porozmawiamy o jej autobiograficznej powieści czy też sadze rodzinnej „Biała Rika. Żeliwne ptaki” (2023) – W jaki sposób książka przepracowuje niemiecko-polskie sploty kulturowe? Jaką funkcję w tej opowieści pełni Gdańsk? Jak „Biała Rika” włącza się do literackich dialogów tożsamościowych Miasta?

Rozmowę poprowadzi dr hab. Miłosława Borzyszkowska, prof. UG

9 XII 2025 (wtorek) godz. 13.15
UG Biblioteka Główna UG

Organizatorzy i partnerzy
Uniwersytet Gdański /Instytut Filologii Germańskiej / Pracownia Badań nad Narracjami Pogranicza / Biblioteka Główna
Stowarzyszenie Güntera Grassa w Gdańsku
Oliwski Ratusz Kultury
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna

Wyjazd studyjno-szkoleniowy aktywistów społeczności kaszubskiej i badaczy pograniczy na pogranicze niemiecko-duńsko-fryzyjskie odbył się w dniach 1-5 września 2025. Na zaproszenie MinderheitenKompetenzNetzwerk Schleswig-Holstein/Syddanmark (MKN)  i Academia Baltica zapoznano się z modelami współpracy mniejszości z większościami oraz w ramach kooperacji mniejszości na tym istotnych pograniczu europejskim. Po stronie niemieckiej charakteryzuje je kumulacja mniejszości – bundesland Szlezwik-Holsztyn zamieszkują mniejszość duńska, fryzyjska oraz Sinti i Roma. Ze strony polskiej wyjazd zorganizowano w ramach Pracowni Badań nad Narracjami Pogranicza  i Instytutu Kaszubskiego.

Międzypokoleniowo, z różnych zakątków Kaszub oraz z różnych obszarów kaszubskich aktywności –w takim mocnym gronie spędzono ten intensywny i owocny czas. Wśród uczestników: nauczający język kaszubski, współpracujący z mediami, przedstawiciele samorządu lokalnego, regionalnego i parlamentu z Kaszub, studenci etnofilologii kaszubskiej i filologii germańskiej oraz zarządzania i komunikacji w sztukach scenicznych,  licznie reprezentowane członkinie i członkowie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, przedstawiciele kolejnych pokoleń Klubu Studenckiego Pomorania oraz badacze kaszubszczyzny/pograniczy związani z Pracownią i IK – prof.  Milosława Borzyszkowska-Szewczyk i prof. Goro Christoph Kimura.

Bazę stanowiła Nordsee-Akademie w Leck (fryz. Leek, duń. Læk), w miasteczku leżącym 27 km na zachód od Flensburga, a od północy kilka kilometrów oddalonym od granicy z Danią. De facto na wyłączność oddano do dyspozycji kaszubskiej grupie skrzydło Nordfriesland okazałego budynku starej szkoły, w której obecnie mieści się akademia. Program wyjazdu, uszyty do wskazanych przez stronę kaszubską obszarów zainteresowań, zaproponował MKN.

MKN działa w ramach Akademiezentrum Sankelmark, którą kieruje dr. Christian Pletzing, dyrektora Academia Baltica, wieloletniego partnera instytucjonalnego IK i Pracowni. Celem MKN jest prezentacja i promowanie modeli współpracy mniejszości wypracowanych na tymże pograniczu.

Podczas pięciu dni pobytu wysłuchaliśmy wykładów badaczy z Centrum Badań nad Mniejszościami Europejskimi European  Center for Minority Issues  ECMI (prof. Martin Klatt i dr Sergiusz Bober) oraz z Uniwersytetu Europy we Flensburgu (prof. Nils Lager). Spotkaliśmy się z przedstawicielami mniejszości duńskiej i fryzyjskiej w Szlezwiku-Holsztynie oraz niemieckiej w Danii, którzy działają w obszarze edukacji, polityki i mediów. Przy czym część z tych spotkań to kontynuacje po latach. I tak Radę Fryzyjczyków reprezentował Franck Nickelsenem, którego ojciec Armin Nickelsen był generalnym sekretarzem Federacyjnej Unii Mniejszości Europejskiej (Federal Union of European Nationalites FUEN), gdy w 1992 roku Kaszubów (instytucjonalnie Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie) za prezesury prof. Józefa Borzyszkowskiego przyjęto do FUENU. W roku  1996 kongres FUENu odbywał się w Gdańsku.

Podziwialiśmy harmonię landszaftów historycznego regionu Szlezwik-Holsztyn po obydwu stronach granicy, stopień dbałości o krajobraz przyrodniczy i kulturowy. Odwiedziliśmy gimnazjum niemieckie oraz siedzibę mniejszości niemieckiej w Danii w miejscowości Aabenraa (Åbenrå, niem. Apenrade, fryz. Apenrua), gdzie o historii i wyzwaniach teraźniejszości opowiedział Harro Hallmann, kierujący sekretariatem do spraw mniejszości niemieckiej przy parlamencie duńskim w Kopenhadze. Śladem mniejszości duńskiej zwiedziliśmy Flensburg (poprowadził nas Erik Kűhl z ECMI), gdzie w siedzibie Flensborghus powitał nas Rasmus Meyer, odpowiedzialny za komunikację i media w Duńskim Generalnym Sekretariacie), przedstawiciel trzeciego pokolenia rodziny działaczy mniejszościowych. Ostatnie popołudnie spędziliśmy w  Andersen Hűs  w Risum-Lindholm, centrum życia społeczności fryzyjskiej w tych stronach w odrestaurowanej trzystuletniej zagrodzie fryzyjskiej.

Wielokrotnie usłyszeliśmy podczas tego tygodnia w odniesieniu do życia społeczności Roma i Sinti w Szlezwiku-Holsztynie, że stoi przed najpoważniejszymi wyzwaniami, także w związku z obecnym zwrotem na prawo społeczeństw europejskich.

Porządna dawka wiedzy, gorące dyskusje podczas seminariów i aż do późna w nocy oraz stałe odnoszenia do sytuacji społeczności kaszubskiej stanowiły esencję wyjazdu. Podczas kolejnych spotkań docenialiśmy szczególnie gotowość do wymiany doświadczeń, nazywania problemów i obaw, omawiania wypracowywanych rozwiązań oraz kolejnych wyzwań.

Przy wspólnym stole usiedliśmy także z prof. Ulrike Täck, parlamentarzystką Landestagu Szlezwiku-Holsztyna z ramienia Bündnis 90/Die Grünen, z którą wywiązała się rozmowa o polityce energetycznej, niebezpieczeństwach oraz szansach energetyki atomowej i wiatrowej – temat obecnie aktualny szczególnie na Pomorzu.

Kaszubska delegacja podziwiała zwłaszcza system szkolnictwa mniejszości duńskiej w Niemczech oraz niemieckiej w Danii, ubolewając nad sytuacją edukacji fryzyjskiej i znikomą obecnością języka fryzyjskiego w mediach. Jednocześnie podnoszono w dyskusjach raz po raz znaczenie aktywności samej mniejszości i świadomego stosowania/wykorzystania wypracowanych dotychczas na Kaszubach narzędzi, które należy na bieżąco ulepszać, reagować na dynamiczne zmiany, zarówno wewnątrz- jak i na zewnątrz społeczności.

Pomorańcy przygotowali dla gospodarzy prezentację o Kaszubach (Iwo Miśkowiak), którą tłumaczono symultanicznie z języka angielskiego na kaszubski (Szymon Pierz i Gracjana Potrykus). Poranki w Leck rozpoczynały natomiast zajęcia yogi po kaszubsku dla chętnych (Bogumiła Cirocka i Anna Cupa).

Grupa wróciła umocniona i pełna pomysłów. W silnym poczuciu, że od 1992 roku, gdy Kaszuby stały się członkiem FUENu, jako społeczność mniejszościowa bez wsparcia kin-state (!) znacznie poszerzono wachlarz narzędzi dla ochrony kaszubszczyzny, którym to doświadczeniem można dzielić się z innymi. A różnice w sytuacji mniejszości działających z zapleczem państw narodowych i bez nich widoczne były na pograniczu niemiecko-duńsko-fryzyjskim na każdym kroku, na niekorzyść tych drugich.

Zapraszamy!

O tematyce:

1/ Tłumacz a pole translatorskie. Uwagi o tłumaczach literatury polskiej na język niemiecki i UeLEX – „Germersheimer ÜbersetzerLexikon”

Od kilkudziesięciu lat uwaga przekładoznawców skupia się nie tylko na tekstach, ale również na osobach tłumaczy i innych uczestnikach procesu przekładu. Do teorii i historii przekładu dołącza zatem socjologia tego fenomenu. Znakiem „nowych czasów” jest online-leksykon UeLEX (https://uelex.de/), badający to, KTO, CO i JAK tłumaczył na język niemiecki. W ramach wykładu zaprezentowane zostaną wybrane biografie tłumaczy literatury polskiej.

2/ Jezioro Bodeńskie – sielanka, azyl i granica. O związkach geografii i literatury

Wykład zajmie się zjawiskiem „Bodenseeliteratur”, czyli literaturą znad Jeziora Bodeńskiego, skupiając się na tekstach niemieckich i polskich. Częścią lektury będą m.in. utwory Annette von Droste-Hülshoff, Hermana Hessego, Jana Dygata i Martina Walsera.

…

Profesor Renata Makarska kieruje Zakładem Polonistyki na Wydziale Translatologii, Lingwistyki i Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Jana Gutenberga w Moguncji/Germersheim. Zajmuje się literaturą postemigracyjną, komiksem, fotografią, hybrydycznością literatury i przekładem.

Wykłady odbędą się w budynku Neofilologii UG (Wita Stwosza 51) w sali 170. Profesor Makarska przebywa w Uniwersytecie Gdańskim w ramach programu Erasmus.

Celem spotkania jest wspólny namysł i wymiana refleksji na temat kierunków, tendencji oraz stanu badań nad granicami i pograniczami w Japonii, Niemczech i Polsce. W perspektywie porównawczej uczestnicy – filolodzy/żki, antropolodzy/żki kultury, kulturoznawcy/czynie, pedagodzy/żki, historycy/czki i politolodzy/żki – przyjrzą się doświadczeniu granicy w Europie Środkowej Wschodniej a Wschodniej Azji, krajobrazom kulturowym pograniczy, tendencjom w obszarze muzealizacji pamięci pograniczy, jak i w literaturze dotyczącej obszarów kulturowego styku.

Jeszcze nie zamilkły echa wieku XX, którego kluczową cezurę pamięci współczesnych społeczeństw Japonii, Niemiec i Polski stanowi II Wojna Światowa i doświadczenie systemów opresyjnych. Ich skutkiem są przesunięcia granic i wymuszone migracje, projekty narodowej homogenizacji społeczeństw, w różny sposób i w różnym stopniu przepracowane w narracjach pamięci zbiorowej. Kompleksowość zjawisk pograniczy i granic, ich płynność i zmienność, a jednocześnie długość ich oddziaływania, także w postaci widmowej/fantomowej, czyni ten obszar frapującym zwłaszcza dla badań o interdyscyplinarnym charakterze. Tym bardziej, iż kwestia postrzegania pograniczy w dużej mierze stanowi kontekstowy konstrukt społeczny, odpowiedź na ducha czasu i miejsca.

Przy czym niedokończone obrachunki z przeszłością XX wieku charakteryzują wszystkie społeczeństwa, choć w różnych obszarach i w różnym wymiarze, jak np. w Niemczech dotyczą uwikłania świata nauki w zbrodniczy system, w Polsce – postawy społeczeństwa wobec Zagłady i sposobów zaprowadzania komunistycznego ładu na tzw. Ziemiach Odzyskanych, w Japonii – okupacji japońskiej w Korei i Chinach.

Pytania, na które w interdyscyplinarnym gronie będziemy szukać odpowiedzi, dotyczą m.in. następujących zagadnień: W jaki sposób badania naukowe podejmują kwestie pogranicza? Jak funkcjonują pojęcie ‘pogranicze’ i ‘granica’ w narracjach ‘wspólnot wyobrażonych’? Na ile pamięć zbiorowa przepracowuje odmienne doświadczenie i dziedzictwo pograniczy? Jak narracje narodowe i polityka historyczna traktują kwestie pogranicza i granicy? Czy i na ile kwestia pogranicza i granicy utrzymała status politicum oraz kwestii spornej? Jak kształtuje się współcześnie pamięć pogranicza i procesy tożsamościowe na pograniczu? Jak traktowane są kwestie mniejszości społeczno-kulturowych, ludności rodzimej i ich języków? Czy i na ile narracje narodowe uwzględniają/dopuszczają odrębność/odmienność narracji pograniczy, w tym wielogłosowość, nierównoczesność i niejednoznaczność, tj. odmiennie semantyczne nacechowanie historycznych cezur, aktorów i wydarzeń?

Konferencja jest zrealizowana w ramach projektów IDUB UG: „Pogranicza w dialogu – dialogi na pograniczach. Narracje  – pamięć – tożsamość” oraz International Border Studies Center UG. Połączona jest z objazdem studyjnym po Kaszubach jako obszarze pogranicza. Obrady odbędą się w Gdańsku i we Wdzydzach.

program Japonia-Polska-Niemcy_

afisz Japonia-Polska-Niemcy 

abstracts_biograms Japonia-Polska-Niemcy_26.6.2024 

Organizatorzy i partnerzy:
Pracownia Badań nad Narracjami Pogranicza i International Border Studies Center UG –prof. UG dr hab. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk
Instytut Studiów Europejskich / Sophia University, Tokio – prof. Goro Christoph Kimura
Centrum Studiów Slawistycznych i Euroazjatyckich / Hokkaido University, Sapporo
Instytut Kaszubski
Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach.

Kontakt: dr hab. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, prof.  UG miloslawa.borzyszkowska@ug.edu.pl
Zainteresowanych udziałem w obradach we Wdzydzach prosimy o kontakt z Działem Upowszechniania i Promocji Muzeum -Parku Etnograficznego im. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach promocja@muzeum-wdzydze.gda.pl .

Niemiecka część wybrzeża Morza Bałtyckiego odegrała decydującą rolę w rozwoju literatury Morza Północnego w XIX wieku. Najstarszym publicznym kurortem nadmorskim na współcześnie niemieckim wybrzeżu Morza Bałtyckiego jest Doberan (obecnie Bad Doberan w bundeslandzie Meklemburgia-Pomorze Przednie), który powstał pod koniec XVIII wieku. Rosnące zainteresowanie wybrzeżem doprowadziło do ożywionej turystyki, co z kolei zachęciło autorów do podjęcia wątków terra incognita Morza Północnego w literaturze. W XIX wieku obszar Morza Północnego stał się opiewaną literacko – terra poetica – narracyjną przestrzeń możliwości, w której do dziś rozgrywają się „niespotykane wydarzenia”. Niemniej źródła legendy o niesamowitym jeźdźcu na siwym koniu, która zainspirowała Theodora Storma do napisania słynnej noweli „Der Schimmelreiter”  (1888 roku) sięgają pomorskich Żuław.

Prezentacja połączona została z wykonaniem autorskich adaptacji muzycznych omawianych utworów na gitarze legendarnej enerdowskiej firmy Musima, która wypożyczył specjalnie na tę okazję dr Maciej Dajnowski z Instytutu Filologii Polskiej.

Na jubileuszowej konferencji grassoznawczej w roku 2022 r. Phillipp Helmke prezentował wyniki pracy magisterskiej dotyczącej noweli „Idąc rakiem” Güntera Grassa. Współpraca kontynuowana jest w ramach projektu IDUB „Pogranicza w dialogu. Dialogi na pograniczach.” Spotkanie odbyło się w ramach wykładu Literatura Gdańska i regionu, który w tym semestrze prowadzi prof. Miłosława Borzyszkowska.

Fot. Aleksandra Ola Baczewska

Nasz Gość finiszuje pracą doktorską na temat noweli marynistycznej na Ruhr-Universität w Bochum. Spotkanie odbędzie się w sali 170 w budynku Neofilologii (ul. Wita Stwosza 51). Prezentacja połączona zostanie z performansem słowno-muzycznym – wykonaniem autorskich adaptacji muzycznych omawianych nowel.

O tematyce spotkania:

Co łączy Danziger Dampfboot z Pappes Hamburger Lesefrüchten? W obydwu czasopismach opublikowano legendę o niesamowitym jeźdźcu na siwym koniu, która zainspirowała Theodora Storma do napisania słynnej noweli (1888). Jej akcja rozgrywa się wprawdzie nad Morzem Północnym, jednak źródła legendy sięgają okolic Wisły.

Niemiecka część wybrzeża Morza Bałtyckiego również odegrała decydującą rolę w rozwoju literatury Morza Północnego w XIX wieku. Pierwszy publiczny kurort nadmorski został otwarty w Doberanie (obecnie Bad Doberan w bundeslandzie Meklemburgia-Pomorze Przednie) w latach trzydziestych XIX wieku. Liczne następne powstawały w kolejnych miejscowościach nadbałtyckich oraz nad Morzem Północnym. Rosnące zainteresowanie wybrzeżem doprowadziło do ożywionej turystyki, co z kolei zachęciło autorów do podjęcia wątków terra incognita Morza Północnego w literaturze. W XIX wieku obszar Morza Północnego opiewaną literacko – terra poetica – narracyjną przestrzeń możliwości, w której do dziś rozgrywają się „niespotykane wydarzenia”.

W moim wystąpieniu pokażę na literackich przykładach, w jaki sposób niemieckie Morze Północne zostało odkryte w literaturze. Dzięki tekstom C.P. Hansena, Theodora Mügge, Ernsta Willkomma i Theodora Storma w XIX wieku wyłoniła się rodzina tekstów, która jest silnie powiązana intertekstualnie oraz wpisuje się w długą tradycję – orientalną i europejską – opowiadania historii w formie noweli.

Dopowiadając chciałbym zaprezentować moje własne muzyczne adaptacje interpretowanych tekstów: od Schlickläufer do Licht der treuen Schwester. Na koniec moglibyśmy zastanowić się, czy w literaturze polskiej lub niemieckiej można wyróżnić porównywalną tradycję gatunkową, tzn. nowelę bałtycką.

Philipp Helmke studiował filologię germańską i angielską/amerykańską oraz literaturę niemiecką w Hanowerze i Barcelonie, od 2020 roku jest pracownikiem dydaktyczno-naukowym w Katedrze Germanistyki i Dydaktyki Literatury (kier. Prof. Dr. Sebastian Susteck) w Ruhr-Universität Bochum. Od 2021 roku jest doktorantem na tamtejszym Wydziale Filologicznym, gdzie przygotowuje pracę na temat noweli marynistycznej: Meernovellen. Der Nordostseeraum als gattungsstiftendes Signal in Novellen von Storm, Hauptmann, Grass und anderen. Pracę magisterską napisał na temat noweli Güntera Grassa „Idąc rakiem”.

Spotkanie odbędzie się w ramach realizacji projektu IDUB „Pogranicza w dialogu. Dialogi na pograniczach. Narracje – pamięć – tożsamość.”.

Rektor UG powitał gości z całego Pomorza wyrażając radość, że uczelnia gości w swoich murach wydarzenie na styku nauki i społeczeństwa obywatelskiego, a IOKP po roku działalności odnalazło swoje miejsce w debacie publicznej. Podkreślił ponadto, że krajobraz to przedmiot badań pracowników różnych wydziałów uczelni.

Prodziekan ds. nauki Wydziału Filologicznego prof. dr hab. Mirosław Przylipiak, aktywny także w pomorskim ruchu obywatelskim, w swoim wystąpieniu wskazał na potrzebę kształcenia estetyki przełamującej dziedzictwo PRLu, ciążące na krajobrazie regionu oraz radość z inicjatywy, która realizowana jest nie tylko międzywydziałowo, ale wyszła także „na miasto”.

W imieniu IOKP gości przywitała prof. UG dr hab. Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, kierująca Pracownią Badań nad Narracjami Pogranicza Uniwersytetu Gdańskiego, która wraz z Pracownią Geobotaniki i Ochrony Przyrody z Wydziału Biologii Uniwersytetu Gdańskiego współorganizowała wydarzenie jako partnerzy merytoryczni. Prezeska IOKP przedstawiła cele i założenia stowarzyszenia jako grona eksperckiego z doświadczeniem zaangażowania społecznego. Podkreśliła „niedopriorytetowanie” kwestii krajobrazu w decyzjach instytucjonalnych, jak i inwestorów komercyjnych oraz indywidualnych. A krajobraz – jak wskazują wyniki badań socjologicznych – stanowi najważniejszy wyróżnik tożsamości Pomorzan.

Wykłady wprowadzające do tematyki forum zaprezentowano w ramach sesji KRAJOBRAZ JAKO WYZWANIE. Wystąpienia przygotowane przez członkinie IOKP ujmowały kwestie krajobrazu z trzech różnych perspektyw. Pierwszy wykład wygłosiła prof. dr hab. Iwona Sagan z Instytutu Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej UG, kierownik Zakładu Geografii Społeczno-Ekonomicznej oraz koordynator Centrum Doskonałości RECOURSE (Research and Education Centre of Excellence for Urban Socio-Economic Development) na Uniwersytecie Gdańskim. Dotyczył wielowymiarowego znaczenia i rozumienia pojęcia „krajobraz”, m.in. jako piękno, tekst i symbol, z podkreśleniem pionierskiej roli geografii w badaniach nad krajobrazem, obecnie będącym przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin.

Drugi wykład zatytułowany Planowanie przestrzenne i ochrona dziedzictwa kulturowego w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przedstawiła Magda Krzyżanowska-Mierzewska, radczyni prawna i wieloletnia prawniczka w Kancelarii Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Wyroki ETPC kształtują europejski standard postępowania władz publicznych. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie gwarantuje wprawdzie wprost prawa do ochrony dziedzictwa kulturowego ani do ochrony krajobrazu, jednak liczne wyroki ETPC wskazują na nakładanie się kwestii z nimi związanych na prawa człowieka.

Trzeci temat O krajobrazie, dalekich widokach i alejach, dotyczący historii i znaczenia alei w krajobrazie nie tylko pomorskim, zaprezentowała dr hab. inż. Katarzyna Rozmarynowska, architektka krajobrazu, od lat zaangażowana w ochronę krajobrazu kulturowego Gdańska.

Sesję Krajobraz jako wyzwanie oraz towarzyszącą jej dyskusję moderował prof. UG dr hab. Piotr Rutkowski, współorganizator wydarzenia, kierownik Pracowni Geobotaniki i Ochrony Środowiska UG.

W dyskusji skoncentrowano się na inwestycji budowy elektrowni jądrowej na terenie gminy Choczewo. Podkreślano, jak ważny jest stały monitoring planów inwestycyjnych w okolicy i podjęcie działań we właściwym czasie. W celu zwiększenia efektywności działania na rzecz ochrony krajobrazu wskazano na konieczność zgromadzenia maksymalnie pełnej informacji na temat danego planu inwestycji oraz budowanie koalicji międzysektorowej na rzecz wspólnego celu, wykorzystującej w działaniu także doświadczenia innych inicjatyw obywatelskich oraz rozwiązania funkcjonujące w innych krajach.

W kolejnej części forum, panelu dyskusyjnym KRAJOBRAZ POMORZA. STAN – WYZWANIA – DYLEMATY, udział wzięli: Monika Chabior, zastępczyni Prezydenta Gdańska odpowiedzialna m.in. za oświatę, współpracę z organizacjami pozarządowymi oraz wsparcie innowacji społecznych, z wykształcenia socjolożka z doświadczeniem aktywistycznym, Elżbieta Gackowska z Pomorskiego Biura Planowania Regionalnego, architektka i urbanistka, Marta Gibczyńska z Gdańskiego Zarządu Dróg i Zieleni, socjolożka i architektka z wieloletnim doświadczeniem w partycypacyjnym projektowaniu przestrzeni publicznej oraz redaktor Michał Tokarczyk z Polsat News, dziennikarz, historyk z wykształcenia, podejmujący w swoich interwencjach medialnych tematykę krajobrazu. Rozmowę poprowadziła Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, badaczka krajobrazu kulturowego Pomorza i działaczka społeczna.

Paneliści podzielili się zarówno swoją krajobrazową pasją, jak i doświadczeniami zawodowymi, dotyczącymi praktyki kształtowania krajobrazu i partycypacji społecznej. Uczestnicy forum usłyszeli m.in. o wyzwaniach związanych z powstawaniem audytu krajobrazowego w województwie pomorskim i wprowadzania uchwały krajobrazowej w Gdańsku, a także z wypracowywaniem innowacyjnego rozwiązania Gdańskiej Karty dla Drzew. Dyskutując na temat, jak podnieść poziom jakości negocjacji społecznych w zakresie kształtowania krajobrazu, podkreślano rolę języka, ponadsektorowych spotkań przy wspólnym stole w celu wypracowywania kompromisowych rozwiązań w obszarze, w którym spotykają się często sprzeczne interesy, priorytety i wartości, a negocjacjom towarzyszą nieraz gorące emocje. Wszyscy musimy wyjść poza utarte wyobrażenia/stereotypy o urzędnikach, aktywistach, samorządowcach, dziennikarzach, inwestorach i badaczach.

Popołudniowe warsztaty MY W KRAJOBRAZIE cieszyły się dużym zainteresowaniem uczestników. W dwóch rundach odbyły się cztery godzinne spotkania tematyczne. Warsztat Dlaczego krajobraz bioróżnorodny potrzebuje dziś ochrony? poprowadzili prof. UG Piotr Rutkowski oraz dr Renata Afranowicz-Cieślak z Pracowni Geobotaniki i Ochrony Przyrody UG. Obydwoje badają rozmieszczenie rzadkich i ginących gatunków roślin naczyniowych na Pomorzu, a Piotr Rutkowski zajmuje się ochroną przyrody i jej przekształceniami w dobie narastającej antropopresji. Warsztat zgromadził zarówno przedstawicieli instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie krajobrazu i ochronę przyrody, jak i uczniów oraz aktywistów społecznych.

Spotkanie dedykowane szczególnie aktywistom społecznym Nie bójmy się mediów! Jak współpracować z mediami na rzecz ochrony krajobrazu? poprowadziła red. Małgorzata Gradkowska z „Zawsze Pomorze”. Dziennikarka opowiedziała, jak konstruować informacje medialne, aby zainteresować dziennikarzy wydarzeniem czy tematem, i dlaczego warto w pierwszej kolejności wybierać media regionalne, blisko osadzone wokół tematów krajobrazowych.

Podczas kolejnego warsztatu Jak prawo chroni krajobraz? na podstawie konkretnych przykładów omówiono ramy prawne dotyczące ochrony krajobrazu w Polsce a także zasygnalizowano tendencje zmian w prawie po 15 października 2023 roku. Przygotował je Marek Foryś, radca prawny oraz negocjator w nieruchomościach.

Natomiast warsztat
Fotografia przyrodnicza. Kiedy,  jak i czym dokumentujemy nasze odkrycia? poprowadził Andrzej Szuksztul, pasjonat-ornitolog i doświadczony fotograf przyrody, członek licznych towarzystw działających na rzecz ochrony przyrody.

Ostatni punkt programu, spotkanie informacyjne NAUKA DLA KRAJOBRAZU. PROGRAM AKTYWNI OBYWATELE poprowadziła prof. UG dr. hab. Monika Rzeczycka, badaczka historii rolnictwa biodynamicznego oraz skarbniczka IOKP. Przedstawiono założenia, cele i zadania projektu, ze środków którego zrealizowano forum, finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię z Funduszy EOG i Funduszy Norweskich w ramach Programu Aktywni Obywatele – Fundusz Regionalny. Jedno z zadań projektu to fundusz konsultacji merytorycznych i prawnych dla inicjatyw obywatelskich, którego koordynacją z ramienia IOKP zajmuje się Magda Krzyżanowska-Mierzewska.

Zdając sobie sprawę, jak wielu wątków nie po podczas mijającego forum, na zakończenie spotkania organizatorzy poprosili uczestników o refleksje podsumowujące przebieg wydarzenia oraz wnioski dotyczące potrzeb i kształtowania dalszej działalności IOKP. Dziękujemy za wszelkie komentarze i sugestie, jak działać dalej.

Patronat medialny nad wydarzeniem objęła gazeta i portal informacyjny „Zawsze Pomorze”, gdzie publikowany jest cykl krajobrazowy felietonów członków IOKP. Filmowe relacje z wydarzenia przygotowują studenci związani ze Studencką Telewizją Neptun TV oraz Centrum Filmowym im. Andrzeja Wajdy w UG. Materiały te będą dostępne online.

Zespół organizacyjny wydarzenia tworzą członkowie IOKP, Anna Kietrys-Tusk (Wydział Nauk Społecznych), Magdalena Nieczuja-Goniszewska (rzecznik UG, członkini Zarządu IOKP), Piotr Rutkowski (Wydział Biologii, członek Zarządu), Monika Rzeczycka (Wydział Filologiczny, skarbniczka), Andrzej Szewczyk (członek Zarządu), wspiera Norbert Karaś, a koordynuje Miłosława Borzyszkowska (Wydział Filologiczny). Recepcję prowadzili pracownicy Pracowni Geobotaniki i Ochrony Przyrody UG – Cezary Boguś i Anna Wróblewska.

Dziękujemy Wszystkim za udział, za inspirujące wykłady, dyskusje i warsztaty, za wsparcie organizacyjne i wykuwanie wspólnych planów. Wierzymy, że wzmożenie krajobrazowe, wzmocni debatę i jakość społecznych negocjacji, doprowadzając do wypracowania dobrych rozwiązań. (MBS)

Projekt finansowany przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię z Funduszy EOG i Funduszy Norweskich w ramach Programu Aktywni Obywatele – Fundusz Regionalny